KONU: Ödenmeyen Vergiden Alınan Vergi: İthalatta Teminata Bağlı ÖTV'nin KDV’ye Etkisi
Ülkemizin içinde bulunduğu ekonomik koşulların, vergi politikaları üzerindeki yansımaları her yeni düzenleme ile birlikte açıkça gözlemlenmektedir. Son yıllarda yürürlüğe giren vergi mevzuatı değişiklikleri, dolaylı vergilendirme sisteminin giderek genişletildiğini göstermektedir. Vergi sistemimizde, adeta ‘verginin vergisi’ olarak nitelendirilebilecek uygulamaların yanı sıra, henüz tahsil edilmemiş ve yalnızca teminata bağlanmış vergiler üzerinden dahi vergi hesaplanması yönünde düzenlemelere gidilmesi, bu yaklaşımın istikrarlı bir biçimde süreceğinin işaretidir.
KDV Kanunu’nda bu ay yapılan değişiklikle ÖTV I sayılı liste kapsamındaki malları ithal eden firmaların ithal esnasında ödemeyip teminata bağladıkları ÖTV’nin de ithalde alınan KDV matrahına eklenmesi yönünde yapılan yeni bir düzenleme ile karşı karşıyayız.
Türkiye'de mal ve hizmetler üzerinden alınan dolaylı vergilerden Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Katma Değer Vergisi (KDV), özellikle ithalat işlemlerinde ithalatçı firmalar üzerinde önemli mali ve hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Söz konusu vergilerin doğru beyan edilmesi ve ödenmesi cezai yaptırımla karşılaşılmaması adına oldukça önemlidir.
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 1. Maddesinde hangi malların ÖTV’ye tabi olduğu ürün gruplarına göre dört liste şeklinde düzenlenmiştir;
- I Sayılı Liste – Petrol ve Doğalgaz Ürünleri
- II Sayılı Liste – Motorlu Taşıtlar
- III Sayılı Liste – Alkollü İçecekler ve Tütün Mamulleri
- IV Sayılı Liste – Lüks Tüketim Malları
KDV Kanunu’nda yapılan değişiklik, Türkiye’deki petrol ve kimya sektöründe faaliyet gösteren birçok firmayı doğrudan etkileyen I sayılı liste kapsamındaki kimya, petrol ve doğalgaz ürünleriyle ilgilidir. ÖTV Kanunu I sayılı liste kapsamındaki mallar için ÖTV’nin konusu söz konusu malların ithalatçıları veya imal edenleri tarafından teslimidir. Kanunun bu düzenlemesinden anlaşılan ÖTV I sayılı liste kapsamındaki malların ithalatında ÖTV vergisi doğmamaktadır, bu malların ithalatçı firmalar tarafından yurt içinde başka bir firmaya tesliminde ÖTV vergisi doğmaktadır. ÖTV Kanunu 16. Maddesinin 4. fıkrasında “I sayılı listedeki malların ithalinde, ödenecek özel tüketim vergisine karşılık olmak üzere türü, tutarı ve çözümüne ilişkin usul ve esasları Maliye Bakanlığınca belirlenmek suretiyle teminat alınır.” Denilmektedir. Dolayısıyla, bu malların ithalatı esnasında ÖTV doğmamakta, yurt içinde satışları anında ÖTV doğmakta, ancak 16/4 hükmü gereği ithalat esnasında ithalatçılardan ÖTV tutarı kadar teminat alınmakta, teminat verilmeden ithalat yapılamamaktadır.
Diğer yandan, KDV Kanunu’nun ithalde alınan KDV matrahını düzenleyen 21/b maddesine göre “İthalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar” ithalatta alınan KDV matrahına eklenerek KDV’si ödenmektedir. Yapılan son değişikliğe kadar ithalat esnasında ÖTV ödeniyorsa KDV Kanunu 21/b maddesi gereği ödenen bu ÖTV ayrıca KDV matrahına da eklenerek KDV’si gümrükte beyannamenin tescili esnasında ödenmektedir. ÖTV’nin teminata bağlandığı ÖTV I sayılı listedeki mallar içinse ÖTV henüz gümrük beyannamesinin tescili esnasında doğmadığından, ÖTV Kanunu uyarınca ithalat esnasında teminata bağlandığından, ödenen bir vergi söz konusu olmadığından ithalde alınan KDV matrahına eklenmiyor ve KDV’si de ödenmiyordu.
24.07.2025 Tarihli ve 32965 Sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan 7555 Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda ve 635 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile;
1. KDV Kanunu'nun İthalatta Matrah başlıklı ithalatta KDV matrahına eklenecek unsurların yer aldığı 21. maddeye ç bendi eklenerek “4760 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca teminat karşılığı ithal edilen malın teminatının hesaplanmasına esas özel tüketim vergisi tutarının” da ithalde alınan KDV’nin matrahına ekleneceği düzenlenmiştir.
2. Bu değişiklik ile 01.08.2025’ten itibaren geçerli olmak üzere, çok sayıda madeni yağ ve kimyevi maddelerin bulunduğu ÖTV I sayılı liste kapsamında yer alarak teminat karşılığı ithal edilen malın teminatının hesaplanmasına esas özel tüketim vergisi tutarı artık ithalat KDV matrahına eklenecektir.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nda yapılan bu değişiklik, 01.08.2025 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Söz konusu düzenleme, ithalatçıların mali yükümlülüklerini doğrudan etkileyecek niteliktedir.
YENİ DÜZENLEME: TEMİNATA BAĞLI ÖTV’NİN KDV MATRAHINA DAHİL EDİLMESİ
Bu düzenleme ile birlikte;
- İthalat sırasında ÖTV I sayılı listeye konu mallar için Gümrük İdaresine sunulan teminat tutarı artık doğrudan KDV matrahının bir unsuru olarak kabul edilecektir.
- Teminat olarak gösterilen tutar, KDV açısından “ödenecek vergi” mahiyetini kazanacak ve buna göre ithalat KDV’si hesaplanarak ithalat esnasında gümrük idaresine ödenecektir.
Önceki Uygulama ile Karşılaştırma
Düzenleme öncesinde, ÖTV tutarının teminata bağlanmış olması nedeniyle bu kalem KDV matrahına dahil edilmemekteydi. Yeni düzenleme ile teminata bağlı ÖTV’nin de fiilen ödenmiş gibi KDV matrahına dahil edilmesi gerektiği hükme bağlanmıştır.
İTHALATÇILAR AÇISINDAN SONUÇLAR
1. Mali Yükün Artması
Bu değişiklik, ithalatçılar açısından bir mali yük artışı anlamına gelmektedir. Teminata bağlanan ÖTV tutarları artık KDV’ye esas matrahın bir parçası olduğundan, ithalat anında daha yüksek KDV ödenmesi gerekecektir. Her ne kadar KDV mahsup edilebilen bir vergi olsa da bu durum özellikle yüksek tutarlı ÖTV’ye tabi malların ithalatında ithalat esnasında daha yüksek KDV ödenmesine neden olacaktır. Artık teminata bağlanan ÖTV’nin KDV’si finansman planlamasında dikkat edilmesi gereken bir unsur haline gelmiştir.
2. Gümrük Beyanları
Yeni düzenleme, ithalat işlemlerinin KDV beyanlarına yansıyacaktır. Gümrük beyannamelerinin gümrük müşavirlerince yazılması sırasında teminata bağlanan ÖTV’nin KDV matrahına dahil edilip KDV hesabında dikkate alınmasının sağlanması önemlidir. Zira, yeni uygulamaya uygun şekilde işlem yapılmazsa ithalat esnasında KDV matrahı eksik beyan edilmiş olacak ve Gümrük Kanunu 234. Maddesi uyarınca vergi farkı için ek tahakkuk çıkarılması ve vergi farkının 3 katı tutarında idari para cezası düzenlenmesi yaptırımıyla karşılaşılabilecektir.
Bu nedenle, hem firmaların muhasebe sistemlerinin maliyet yapısının yeni sisteme göre revize edilmesi hem de gümrük beyannamesinin hazırlanması sırasında teminata bağlanan ÖTV’nin KDV matrahına eklenmesinin sağlanması gerekmektedir.
SONUÇ
4760 sayılı ÖTV Kanunu’nun 1 sayılı listesinde yer alan malların ithalatında teminata bağlanan ÖTV tutarının, ithalat anında KDV matrahına dahil edilmesi yönünde 3065 sayılı KDV Kanunu’nda yapılan değişiklik, ithalatçılar açısından mali ve operasyonel etkileri beraberinde getirmektedir.
İthalatçılar, bu yeni düzenleme doğrultusunda nakit akışlarını düzenlemeli, muhasebe sistemlerini ve gümrük beyan süreçlerini bu çerçevede güncellemelidir. Aksi takdirde, eksik matrah üzerinden beyan edilen KDV nedeniyle idari yaptırımlarla karşı karşıya kalınması söz konusu olabilir. Bu nedenle firmaların özellikle ilk geçiş döneminde yapılan beyanlarda dikkatli olması ileride oluşabilecek bir cezai durumun engellenmesi açısından oldukça önemlidir