Günümüzün küresel ticaret ortamında, ülkeler arasındaki ekonomik entegrasyon mekanizmaları giderek daha büyük önem kazanmaktadır. Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK), bu bağlamda üye ülkeler arasındaki ticareti kolaylaştıran ve üretim süreçlerini destekleyen önemli bir yapıdır. Türkiye’nin de taraf olduğu PAAMK sistemi, menşe kurallarında yapılan güncellemelerle birlikte bölgesel ekonomik iş birliğini yeni bir aşamaya taşımaktadır.
PAAMK, taraf ülkeler arasında ticaretin kolaylaştırılması ve üretimde tercihli tarifelerin uygulanmasını sağlamak amacıyla oluşturulmuş bir sistemdir. Bu çerçevede, taraf ülkelerde üretilen girdiler, diğer üye ülkelerdeki üretim süreçlerinde kullanılabilir ve nihai ürün, tercihli tarife avantajlarından yararlanarak dolaşabilir.
Üretimde üçüncü ülke menşeli girdilerin kullanımı mümkündür; ancak bu durumda, menşe kazanımına ilişkin kuralların sağlanması ve gerekli oranlarda gümrük vergilerinin ödenmesi gerekmektedir. Menşe kazanma kuralları her bir ürün grubu özelinde belirlenmiş olup, ihracatçılar ihraç edecekleri eşyanın GTİP numarasına göre bu kuralları dikkate almakla yükümlüdür. Uygunluk sağlandığında, ürün menşe statüsü kazanır ve ithalatçı ülkede vergi muafiyetinden yararlanabilir.
2012 yılından bu yana, PAAMK üyesi ülkeler üretim zincirlerinin farklı ülkelerde gerçekleşmesi ve üçüncü ülke girdilerine bağımlılığın artması nedeniyle menşe kurallarının daha esnek hale getirilmesi yönünde çalışmalar yürütmektedir. Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülke, menşe kazanımını kolaylaştıran düzenlemeleri benimsemiş ve Serbest Ticaret Anlaşmalarında (STA) bu yönde revizyonlara gitmiştir.
Ancak PAAMK’ın tüm taraf ülkeleri aynı menşe kurallarını içeren STA’larla birbirine bağlı olduğundan, bu süreçte uyumsuzluklar ortaya çıkmıştır. Bu nedenle, yeni ve sadeleştirilmiş menşe kurallarının tüm taraf ülkelerce kabul edilmesi önem taşımaktadır.
Türkiye, revize edilmiş Bölgesel Konvansiyonu kabul etmiş olup, yeni kuralların uygulanmasına yönelik geçiş süreci başlamıştır. PAAMK Sözleşme Ortak Komitesi’nin 12 Aralık 2024 tarihli kararı uyarınca, 1 Ocak 2025 - 31 Aralık 2025 tarihleri arasında hem mevcut hem de revize edilmiş kurallar eşzamanlı olarak uygulanacak, 1 Ocak 2026 itibarıyla ise sadece revize konvansiyon yürürlükte olacaktır.
Yeni kurallar, üretimde üçüncü ülke menşeli girdilerin kullanımına ilişkin daha esnek hükümler getirmektedir. Böylelikle, bölgesel ticaretin canlanması ve üretim süreçlerinin daha etkin hale gelmesi hedeflenmektedir.
Türkiye açısından bakıldığında, 31 Temmuz 2025 tarihi itibariyle geçiş süreci tamamlanmış, 32972 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan 7556 Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon Ortak Komitesinin 1/2023 Sayılı Kararının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun ile Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK) kapsamında 01.01.2025 tarihinden itibaren geçerli olacak revize menşe kurallarına ilişkin konvansiyon kararı uygulamaya alınmıştır.
Revize edilen PAAMK kuralları, taraf ülkeler açısından menşe kazanımını kolaylaştırmakta ve bölgesel ticareti teşvik etmektedir. Türkiye açısından değerlendirildiğinde:
Sonuç olarak, PAAMK sistemindeki değişiklikler Türkiye’nin dış ticaret yapısını doğrudan etkileme potansiyeline sahiptir. Bu süreçte firmaların, üretimlerinde kullandıkları girdilerin menşe durumlarını dikkatle analiz etmeleri ve yeni düzenlemelere uygun şekilde hareket etmeleri önem arz etmektedir.
PAAMK sistemine ilişkin güncel gelişmelerin yakından takibi ve menşe kurallarının uygulama süreçlerinde hukuki destek alınması, olası risklerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Menşe kuralları, Serbest Ticaret Anlaşmaları kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin konularda müvekkillerimize kapsamlı hukuki danışmanlık hizmeti sunulmaktadır.